Je raam staat al weken niet meer open en toch ruikt de gang muf. 's Ochtends staan er druppels op het slaapkamerraam, en in de badkamer zonder raam wordt de voeg bij het plafond grijzig. Dat is geen toeval. Nu de temperatuur buiten daalt en de verwarming vaker aanslaat, verandert de luchtvochtigheid in huis ingrijpend. Met een paar gewoontes die samen misschien tien minuten per dag kosten, voorkom je dat dit uitgroeit tot een schimmelprobleem dat je muren en je gezondheid raakt.
Waarom je huis nu meer vocht vasthoudt
Warme lucht kan veel meer waterdamp bevatten dan koude lucht. Zodra die warme, vochtige binnenlucht een koud oppervlak raakt, zoals een buitenmuur, een kozijn of een hoek van de slaapkamer, slaat het vocht daar neer als condens. In de zomer merk je daar weinig van, omdat het verschil tussen binnen- en buitentemperatuur klein is. Nu buiten de temperatuur richting de 5 tot 10 graden zakt en binnen de thermostaat op 20 graden staat, is dat verschil groot genoeg om structureel condens te krijgen op de koudste plekken in huis.
Eén douche van tien minuten brengt ongeveer anderhalve liter water in de lucht. Een pan soep die een half uur zonder deksel staat te koken doet er nog een schep bovenop. Al die waterdamp moet ergens heen. Blijft die binnen, dan zoekt hij de koudste plek op, en dat is precies waar schimmel het eerst verschijnt.
Schokventileren werkt beter dan een raam op een kiertje
Veel mensen zetten een raam de hele dag op een kiertje en denken dat ze daarmee klaar zijn. Dat kost alleen wel stookkosten, want de kamer koelt continu een beetje af, terwijl de lucht nooit helemaal wordt vervangen. Schokventileren is effectiever: zet 's ochtends en 's avonds een raam, of liever twee ramen tegenover elkaar, tien tot vijftien minuten helemaal wijd open. In die korte tijd verlaat de vochtige lucht de kamer bijna volledig, terwijl de muren te weinig tijd hebben om echt af te koelen. Daarna sluit je het raam weer en stook je de kamer snel terug op temperatuur.
Heb je een mechanisch ventilatiesysteem met warmteterugwinning, dan hoef je dit minder handmatig te doen: dat systeem haalt de warmte uit de afvoerlucht en geeft die mee aan de verse lucht die binnenkomt. Woon je in een ouder huis zonder zo'n systeem, dan is schokventileren de goedkoopste en snelste manier om dezelfde gezonde lucht te krijgen. Wil je sowieso minder stoken zonder in te leveren op comfort, dan is dat ook de insteek achter het combineren van een warmtepomp met een thuisbatterij: niet minder verwarmen, maar slimmer.
In de badkamer en keuken ontstaat de meeste vocht
Zet bij het douchen de afzuiging aan en laat die na het douchen nog een kwartier doorlopen. Houd de badkamerdeur dicht tijdens het douchen, zodat de vochtige lucht niet de rest van het huis intrekt. Heb je geen raam in de badkamer, dan is een goede afzuiging naar buiten geen luxe maar noodzaak. Dat geldt des te meer in een kleine badkamer, waar vocht minder ruimte heeft om te verdampen. Ben je toch aan het verbouwen, dan loont het om ventilatie meteen mee te nemen in het ontwerp. Zo maak je een kleine badkamer optisch groter gaat over de inrichting, maar dezelfde ruimte wordt pas echt prettig als de lucht er ook ververst.
In de keuken geldt hetzelfde principe. Kook met deksels op de pannen, dat scheelt al een flink deel van de waterdamp, en gebruik een afzuigkap met afvoer naar buiten in plaats van een model dat de lucht alleen filtert en teruggeeft. Heb je die niet, zet dan tijdens het koken een raam open.
Zet de verwarming 's nachts niet helemaal uit
Het lijkt logisch om 's nachts de verwarming helemaal uit te zetten om te besparen, maar daardoor koelen de muren verder af. Hoe kouder het oppervlak, hoe sneller vocht erop neerslaat. Laat de thermostaat 's nachts liever niet onder de 16 tot 17 graden zakken. Wil je echt besparen op je energierekening, kijk dan eerst naar sluipverbruik: sluipverbruik kost je stiekem honderden euro's per jaar, en dat verlies je zonder dat je er iets voor terugkrijgt. Een paar graden minder 's nachts in een slecht geïsoleerde kamer levert vaak minder op dan je denkt, terwijl het risico op schimmel toeneemt.
Let ook op koude hoeken achter kasten en banken die tegen een buitenmuur staan. Schuif grote meubels een paar centimeter van de muur af, zodat lucht er langs kan circuleren. Precies op die plekken, waar lucht blijft hangen, ontstaat schimmel het vaakst.
Dit getal op de hygrometer vertel je alles
Een hygrometer kost een paar euro en geeft in één oogopslag de luchtvochtigheid in huis weer. Tussen de 40 en 60 procent is gezond. Zit je structureel boven de 60 procent, ook na schokventileren, dan is dat het signaal om verder te kijken dan alleen gedrag. Vocht en schimmel in woningen vergroten volgens het RIVM de kans op gezondheidsklachten zoals astma, luchtwegklachten en luchtweginfecties, vooral bij kinderen en mensen met een longaandoening.
Blijft de lucht vochtig terwijl je wel ventileert en verwarmt, dan ligt de oorzaak mogelijk niet bij gedrag maar bij de woning zelf: een koudebrug, optrekkend vocht vanuit de fundering, of een lekkage die je nog niet hebt opgemerkt. In dat geval helpt geen hoeveelheid luchten, en is het tijd om een bouwkundige erbij te halen voordat de plek achter de kast een stuk groter wordt dan je lief is.